| Historia Regat |
|
Historia tej imprezy zaczęła się u schyłku epoki żaglowców, kiedy to „ptaki oceanów” zaczęły być wypierane ze szlaków handlowych przez statki o napędzie mechanicznym. Postanowiono uratować żaglowce przeznaczając je na szkolenie młodzieży. W 1938 r. odbył się w Sztokholmie, z inicjatywy szwedzkiego kapitana Arnolda Schomburga, pierwszy zlot flotylli żaglowców, w którym brał udział także „Dar Pomorza”. Szwecja, Dania, Norwegia, Finlandia, Estonia, Niemcy i Polska powołały wtedy Związek Północnoeuropejskich Statków Szkolnych dla opracowania planów i organizacji dalszych spotkań. Plany przerwała II wojna światowa. W 1955 r. angielski adwokat i zapalony żeglarz Bernard Morgan wpadł na pomysł zorganizowania wyścigów wielkich żaglowców. Pierwsze regaty rozegrano w 1956 r. z akceptacją pierwszego lorda Admiralicji i pod patronatem księcia Edynburga Filipa, na trasie z angielskiego Torbay do Lizbony, ścigało się 21 jednostek. Niektóre z nich, jak norweskie „Christian Radich” i „Sorlandet” czy szwedzkie „Falken” i „Gladan”, pływają do dzisiaj. Sukces imprezy spowodował przekształcenie komitetu organizacyjnego w The Sail Training Association (STA) i powierzono mu organizację imprezy co dwa lata. Tak też narodziła się idea „sail training” – edukacji młodych ludzi na pokładach statków żaglowych. Rosnąca popularność regat spowodowała, że zaczęły być organizowane co roku. w 1964 r. odbyła się pierwsza impreza na trasie atlantyckiej z Plymouth przez Lizbonę i Bermudy do Nowego Jorku. Wzięło w niej udział 15 żaglowców, a odcinek z Bermudów do Nowego Jorku jednostki przebyły nie w wyścigu, ale płynąc w luźnej grupie. Takie towarzyskie etapy, w których, z inicjatywy Jamesa Mayatt’a, następowała częściowa wymiana załóg międzynarodowych, nazwano „cruise in company” i po kilku latach stały się, nie mniej ważnym od samych regat, elementem imprezy. Od 1972 r., wraz ze sponsorem – producentem szkockiej whisky z wizerunkiem „Cutty Sark” – najpiękniejszego i najszybszego klipra herbacianego XIX w., regaty przyjęły nazwę „The Cutty Sark Tall Ships’ Races”. Stały się wielkim świętem młodych żeglarzy, bo przepisy regat wymagają, by połowa załogi była w wieku 15 – 25 lat. Dla wielotysięcznej, międzynarodowej braci żeglarskiej otwierają się miasta, a zawody sportowe, gry i zabawy marynarskie, biesiady szantowe w pubach i na ulicach wciągają także stałych mieszkańców i turystów, którzy specjalnie przyjeżdżają na zloty. Jest to bowiem okazja do zanurzenia się w tradycji, poczucia klimatu pracy i życia na dawnych i współcześnie budowanych żaglowcach, które od paru lat przeżywają swój renesans. a „poczuć wiatr w żaglach” można także słuchając „morskich opowieści” czy oglądając parady żaglowców żegnających się z gościnnymi portami. Ale „The Tall Ships’ Races” to także wyścigi, a więc i nagrody. Pierwsza – „Cutty Sark Trophy” – srebrna replika klipra, przyznawana za „tworzenie klimatu dla międzynarodowego porozumienia” przez kapitanów jednostek uczestniczących w imprezie. Druga –¬¬¬ „Cape Horn Trophy” – skała z przylądka Horn, oznacza zwycięstwo wśród największych żaglowców (klasa A). Pierwsze regaty „The Cutty Sark Tall Ships’ Races” w Polsce nazywane popularnie, ale nieprawidłowo, „Operacją Żagiel” (nazwę „Operation Sail” Amerykanie nadali regatom oceanicznym), odbyły się w Gdyni w 1974 r. Jednak polski udział w imprezie rozpoczął się już w dwa lata wcześniej, kiedy zwycięzcą regat został debiutant „Dar Pomorza”. Wśród polskich żaglowców najwyższe trofeum regat – „Cutty Sark Trophy” – oprócz „Daru Pomorza”, który drugi raz zwyciężył w 1980 r., zdobyły: ORP „Iskra” – szkolny okręt Marynarki Wojennej w 1989 r. i „Pogoria” – flagowy żaglowiec STAP w 1999 r. Równie prestiżową nagrodę „Cape Horn Trophy”, w latach 1994 i 2001 otrzymał „Dar Młodzieży” – szkolny żaglowiec Akademii Morskiej w Gdyni. W 1976 r. flotylla żaglowców popłynęła do Ameryki, aby uświetnić 200. rocznicę uchwalenia Deklaracji Niepodległości. Paradę na rzece Hudson oglądało prawie 5 milionów ludzi, a dziesiątki milionów dowiedziało się o niej dzięki amerykańskim mediom. Zbudowało to światowy prestiż imprezy i coraz dłuższą kolejkę czekających na prawo do organizacji zlotów i regat. 1984 r. był znaczącym dla udziału w imprezie polskich żaglowców. Kolejne regaty oceaniczne zorganizowano z okazji 450. rocznicy podróży Jacquesa Cartier’a do Kanady. W czasie regat biały szkwał dotknął brytyjski żaglowiec „Marques”, zatapiając go w ciągu 2 minut. Na ratunek poszedł, wycofując się z regat, „Zawisza Czarny”, który uratował 8 członków załogi – 19 zginęło. Polski żaglowiec otrzymał za akcję nagrodę „Fair play” Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Inną sławę w regatach oceanicznych zdobył „Dar Młodzieży”, który wziął udział w „Operation Sail” z okazji 200-lecia osadnictwa w Australii w 1988 r. Brawurowe przejście „Daru” pod żaglami pod mostem w Sydney nie tylko wstrzymało oddechy tysięcy widzów imprezy, ale także Karola i Diany – brytyjskiej pary książęcej, uczestników wydarzenia. Coraz częściej zdarzało się, że europejskim regatom towarzyszyły imprezy światowe. Tak też było w roku 1992, kiedy konkurencją dla zlotu w Gdyni, która po raz drugi gościła żaglowce w dniach 7 – 10 sierpnia, stały się „Grand Regatta Columbus ’92”. Patronat nad regatami Kolumba, które startowały z Kadyksu – objął król Hiszpanii Juan Carlos, a zakończeniu w Liverpoolu patronowała królowa Elżbieta II. w Gdyni – w bałtyckich regatach, finiszowały jednostki średniej wielkości przyjmowane z niezmienną sympatią i podziwem. W 2000 r. na kolejny zlot wybrano polskie miasto i port Gdańsk. Żaglowce zacumowały na Westerplatte i stąd wystartowały do regat na trasie Gdańsk – Helsinki – Mariehamn – Sztokholm – Flensburg. Gdynia – po raz trzeci – została gospodarzem zlotu oraz portem startowym do regat na trasie Gdynia – Turku – Ryga – Travemuende w 2003 r. 87 jednostek, w tym 12 największych żaglowców, z 2677 żeglarzami w załogach, wystartowało w regatach z Gdyni do Turku, Rygi i Travemunde. a ponieważ, po trzydziestu latach, zakończyła się współpraca sponsorska z producentem whisky „Cutty Sark”, po raz ostatni zlot i regaty wielkich żaglowców odbyły się pod nazwą „The Cutty Sark Tall Ships’ Races”. Ze zmianą sponsora nastąpiła także zmiana w strukturze głównego organizatora imprezy. W 2002 r. Sail Trainig Association (STA) przekształciła się w Sail Training International – stowarzyszenie 20 narodowych organizacji „sail training”. The Sail Training Association Poland (STAP) – powołane zostało do życia 12 lutego 1993 r. z inicjatywy marynarzy i żeglarzy, wśród których znaleźli się kapitanowie żeglugi wielkiej – komendanci „Daru Pomorza” i „Daru Młodzieży”: Tadeusz Olechnowicz, Leszek Wiktorowicz, Mirosław Łukawski i Roman Marcinkowski, dowódca ORP „Iskra” kmdr Czesław Dyrcz, kapitanowie innych polskich żaglowców jak „Pogoria”, „Zawisza Czarny”, „Henryk Rutkowski” i „Generał Zaruski” oraz kapitanowie jachtowi – wybitni żeglarze, wielokrotni uczestnicy regat „The Cutty Sark Tall Ships’ Races. Obecnie Prezydentem STAP jest kpt. ż.w. Andrzej Drapella, a Prezesem Zarządu – admirał floty Marek Brągoszewski. Od 2003 r. główną nagrodą w regatach jest srebrna patera „Sail Training International Friendship Trophy”, przyznawana za podobne osiągnięcia jak wcześniej „Cutty Sark Trophy”. W 2006 r. świętowaliśmy złoty jubileusz regat wielkich żaglowców. Impreza rozpoczęła się w Saint Malo, gdzie w miejskiej paradzie zaprezentowali się uczestnicy regat z 1956 r., a potem żaglowce i jachty popłynęły – w pierwszym etapie, trasą regat sprzed pół wieku czyli z Torbay do Lizbony. Zwycięzcą „The Tall Ships’ Races 2006” został – tak jak 50 lat wcześniej, norweski „Christian Radich”. Wyścigi zakończono w Antwerpii, wspierającej imprezę od 2004 r. W 2007 r. do grona polskich organizatorów imprezy dołączył Szczecin. „The Tall Ships’ Races 2007” rozegrano na trasie Aarhus – Kotka – Sztokholm i Szczecin jako port finałowy. Impreza zgromadziła rekordową liczbę jednostek w Polsce – 96 oraz widzów – ponad 2 miliony. w czasie trwania zlotu – od 4 do 7 sierpnia, goście imprezy zostawili w Szczecinie 250 milionów złotych. Po raz czwarty żaglowce i jachty świata będą gościć w Gdyni w dniach 2 – 5 lipca 2009 r. Wystartują stąd w „The Tall Ships’ Races” na trasie Gdynia – St. Petersburg – Turku – Kłajpeda. |
